ATIPWN

Sposoby przeciwdziałania zjawiskom chuligaństwa w subkulturze kibiców piłkarskich. Część I

Agresywne zachowania kibiców sportowych, a zwłaszcza kibiców piłki nożnej, najczęściej określane są przez społeczeństwo jako chuligańskie i skierowane przeciw obowiązującej tradycji oraz normom społecznym.[1] Obecnie większość masowych imprez o charakterze sportowym, jest pretekstem do brutalnych i nagannych wystąpień. Młodzież, nie mogąc realizować swoich potrzeb, szuka na to szansy poprzez uczestnictwo w burdach stadionowych, manifestacjach, starciach z policją czy innymi służbami porządkowymi. Takie zachowania powodują, że organizatorzy imprez sportowych starają się poprawić jakość widowisk wprowadzając rozwiązania instytucjonalne. Wiele pracy nad bezpieczeństwem na stadionach czeka niewątpliwie działaczy Polskiego Związku Piłki Nożnej.

ochronanastadionie1

Z drugiej jednak strony nie chodzi tylko o nieudolność służb porządkowych. Odkąd piłka nożna stała się widowiskiem masowym, nie podjęto żadnej próby określenia „umowy społecznej”, czyli wskazania, co podczas imprez tego typu jest dozwolone. Arena sportowa, czy stadion piłkarski niewątpliwie stanowią dla kibiców-chuliganów „ziemię niczyją”, na której „mogą” dopuszczać się różnych aktów chuligaństwa. Chuligańskie zachowania towarzyszące m.in. meczom piłkarskim to nie tylko działania mające miejsce na stadionie. Zachowania chuligańskie towarzyszące takim imprezom to również akty, do których dochodzi podczas podróży kibiców na mecz i z powrotem, to m.in.: dewastacja środków komunikacji, niszczenie mienia publicznego, starcia ze służbami porządkowymi, czy tzw. „ustawki” po meczach.

W jaki sposób zatem zapobiegać zachowaniom agresywnym i dewiacyjnym pseudo kibiców piłkarskich? Jak przeciwdziałać zjawiskom chuligaństwa stadionowego? Chcąc odpowiedzieć na powyższe pytania zasadnym wydaje się zdefiniowanie subkultury w kontekście chuligaństwa stadionowego.

Depositphotos 2584139 XXL

Zdefiniowanie subkultury
Grupy rówieśnicze występują w każdej dziedzinie życia społecznego.[2] Człowiek w okresie adolescencji usilnie poszukuje akceptacji i oparcia w grupach rówieśniczych oraz różnego rodzaju ruchach młodzieżowych. Tworzą one różnorodne zbiorowości, często takie, które łączy negatywny stosunek do kultury dominującej.[3] To właśnie przez uczestnictwo w takich grupach stykamy się najczęściej z subkulturami.

Wprowadzenie do socjologii takich pojęć jak subkultura, podkultura, czy antykultura spowodowały młodzieżowe bunty lat 60-tych ubiegłego wieku w krajach kapitalistycznych. O istnieniu subkultury można mówić wówczas, gdy wiele jednostek ma podobne problemy i gdy na gruncie podobnych zainteresowań i dążeń powstają dość trwałe więzy między rówieśnikami, którzy tworzą im tylko odpowiadające i ich obowiązujące normy, wartości i wzory.[4] Według M. Jędrzejewskiego, subkultura odnosi się do małych grup społecznych i preferowanych w ich obrębie postaw i wzorców zachowań, natomiast kontrkultura jest kategorią opisową wielkich ruchów młodzieżowych o charakterze artystyczno – obyczajowym.[5] B. Prejs subkulturę definiuje jako podkreślającą swoją odrębność grupę społeczną, w której obowiązują zasady i wzorce odmienne od wyznawanych powszechnie.[6] Wyznacznikami subkultury według tego autora są: ideologia, symbolika, charakterystyczny wygląd jej członków a przede wszystkim muzyka. Często kontrkulturowe wyznaczniki i hasła nie są tolerowane przez ogół społeczeństwa, stąd konieczność ich ukrywania, przez co zyskują cechy konspiracji i określane są jako underground (podziemie).[7]

Jak widać, pojęcie subkultury jest różnie interpretowane w literaturze przedmiotu i trudno jest je zoperacjonalizować, o czym świadczy fakt, iż nawet autorzy koncepcji subkultur rzadko podają jednoznaczną definicję tego terminu. Najczęściej jednak przyjmuje się, że subkultury odznaczają się odrębnością od dominującej kultury społeczeństwa w zakresie pewnych wartości i norm postępowania.[8] Jeżeli subkulturowe wartości i normy są sprzeczne z tymi, które są charakterystyczne dla kultury dominującej, można mówić o subkulturach dewiacyjnych.[9] Przynależność do takich subkultur stanowi realne zagrożenie dla prawidłowego rozwoju młodych ludzi, spowodowane np. używaniem narkotyków czy stosowaniem agresji. W przypadku subkultur chuligańskich czy przestępczych stanowi również zagrożenie dla porządku publicznego.[10]

Subkultura chuliganów piłkarskich
Subkultura chuliganów pojawiła się w Polsce pod koniec ubiegłego wieku, choć korzenie chuligaństwa sięgają już czasów starożytnych. Według J. Dudały ludzie dopingujący wyścigi rydwanów toczyli ze sobą zaciekłe walki. Ubierali się także w stroje swoich zawodników w celu większej identyfikacji z nimi.[11] Futbolowe chuligaństwo narodziło się w Wielkiej Brytanii, podczas gdy fani zaczęli dopingować swoje drużyny podczas spotkań rozgrywanych na wyjeździe.

Do najważniejszych cech chuliganów należą:

  • negatywny, lekceważący stosunek do zasad współżycia społecznego;
  • pozytywne wartościowanie takich przymiotów, jak odwaga, siła fizyczna, skłonność do podejmowania ryzyka, cwaniactwo, pogardliwy stosunek wobec kobiet;
  • popełnianie przestępstw o charakterze nieekonomicznym, często pod wpływem alkoholu i traktowanie ich jako rozrywki, lub rodzaju sportu;
  • niedojrzałość, wyrażająca się niezdolnością do odraczania gratyfikacji, nieuwzględnianiem rezultatów własnych działań oraz brakiem planów na przyszłość;
  • działanie na określonym terytorium (np. ulica, dzielnica, osiedle);
  • niejednorodny charakter grupy (członkowie różnią się stopniem zaangażowania w działalność chuligańską oraz stopniem internalizacji grupowych norm);
  • różny stopień organizacji (podział na elitę grupy, centrum, zespół peryferyjny);
  • charakter ewolucyjny (z biegiem czasu wzrasta solidarność i dyscyplina grupowa oraz dokonywanie coraz poważniejszych przestępstw).[12]

Początek charakterystycznej dla kibiców piłkarskich subkultury szalikowców przypada na połowę lat 70-tych ubiegłego wieku. Kilka lat później przyjęła się nazwa „liga chuliganów”.[13] Termin ten właściwie oddaje istotę zjawiska, ponieważ równolegle do zmagań na stadionach, poza nimi odbywa się rywalizacja grup agresywnych kibiców.[14] W latach 1995-1997 istniało w Polsce około 70-80 grup szalikowców – najczęściej utożsamianych z chuliganami stadionowymi, które tworzyły przeważnie kibice piłki nożnej. Szalikowców posiadały wszystkie zespoły I ligi, połowa zespołów II ligi i około 20% klubów III-ligowych. Liczebność szalikowców w Polsce w 1997 roku wynosiła około 50 tysięcy. Większość z nich pochodziła z drużyn dużych i średnich miast.[15]

Depositphotos 6644346 XL

Mecz piłkarski dla chuliganów stanowi często tylko pretekst do „manifestacji” uczących nietolerancji. Subkultura szalikowców odzwierciedla stadionowe chuligaństwo dokonywane na trybunach. Wytwarzają się nieformalni przywódcy, liderzy, inspiratorzy „rozrób”. Symbolem grupowo-klubowej tożsamości są szaliki w odpowiednich barwach. Przed i po meczach grupy szalikowców maszerują, skandują i śpiewają piosenki, często wulgarne na cześć swojej drużyny i przeciw „obcym”.[16] Subkultura szalikowców w Polsce nie zanika i staje się przedmiotem wielu badań.

Współczesny kibic dobrze zna się na zagadnieniach sportowych i żąda widowiska stojącego na wysokim poziomie. Angażuje się przy tym w organizacje widowisk sportowych na różnych szczeblach (amatorskim, akademickim czy zawodowym). Jest związany emocjonalnie z drużyną oraz z klubem, któremu kibicuje. Współczesnego kibica cechuje przede wszystkim:

  • skłonność do poświecenia swego czasu dla sportu oraz inwestowanie w różne jego dyscypliny, którymi się interesuje (np. kupowanie prasy, zakup biletów na określone zawody sportowe, zakup gadżetów ulubionych zawodników czy drużyn);
  • posiadanie sporej wiedzy na temat sportu, jego dyscyplin oraz funkcjonowania klubów i życia gwiazd;
  • związanie emocjonalne z danym klubem, zawodnikiem czy grupą zawodników;
  • czynne uczestnictwo w odbiorze widowiska sportowego, przy czym takiemu kibicowi udzielają się nastroje pozostałej części widowni (w zależności od przebiegu zawodów kibice mogą manifestować swą radość bądź gniew);
  • chęć do częstych dyskusji na tematy sportowe ze swymi kolegami i przyjaciółmi, a nawet z ludźmi, których dobrze nie zna (w życiu codziennym współczesnego kibica tematy sportowe przejawiają się bardzo często; bywa i tak, że są dominujące);
  • organizacja wolnego czasu w taki sposób, by móc uczestniczyć w zawodach sportowych (obecnie rola kibica nie sprowadza się tylko do pójścia na stadion; często kibice angażują się w organizacje wyjazdów na mecz swej drużyny, w tworzenie na trybunach barwnego „show” z wykorzystaniem flag, racy, sztucznych ogni, balonów serpentyn itp.).[17]

Ważne miejsce wśród teorii wyjaśniających zjawisko chuligaństwa stadionowego zajmuje teoria „zarazy” oparta na psychologicznej koncepcji zachowania się tłumu G.Le Bona. Według tej teorii jednostka, będąc w anonimowym tłumie, podlega procesom wzajemnej stymulacji lub popada w stan hipnotycznego podniecenia, które wymusza określone odczucie, bodźce oraz działania. Jednostki, które znalazły się w tłumie doznają uczucia emocjonalnego dowartościowania. Często z racji nadmiernego pobudzenia stają się podatne na sugestie i zmiany kierunku swego zachowania. Sugestie mogą na przykład pochodzić od lidera kibiców. Wśród czynników pośrednich, mających wpływ na wierzenia tłumu, Le Bon wymienił między innymi rasę i tradycję.[18]

c. d. n.


Autor: dr Wojciech DRZEŻDŻON
Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa z siedzibą w Poznaniu


[1]  E. Napora: Agresja a zmienne osobowe i społeczne u młodych ludzi. W: J. Kuźma, Z. Szarota (red.): Agresja i przemoc we współczesnym świecie. Agresja i przemoc wśród dzieci i młodzieży oraz w instytucjach społeczno – opiekuńczych. Kraków 1998, s. 148

[2]  R. B. Wodniak: Zarys socjologii edukacji i zachowań społecznych. T.1. Koszalin 1997, s. 221

[3]  Ibidem, s. 437

[4]  R. Dyoniziak: Młodzieżowa podkultura. Warszawa 1965, s. 11

[5]  M. Jedrzejewski: Młodzież a subkultury. Warszawa 1999, s. 19

[6]  B. Prejs: Bunt nie przemija. Bardzo podręczny słownik subkultur młodzieżowych. Katowice – Warszawa 2004, s. 9

[7]  Ibidem, s. 9

[8]  M. Kosewski: Agresywni przestępcy. Warszawa 1977, s. 114

[9]  P. Piotrowski: Subkultury młodzieżowe. Aspekty psychospołeczne. Warszawa 2003, s. 9

[10] A. Siemaszko: Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych. Warszawa 1993, s. 134

[11] J. Dudała: Fani-chuligani. Warszawa 2004, s. 25

[12] P. Piotrowski, Subkultury młodzieżowe..., op. cit.., s. 67

[13] P. Kudzia, G. Pawelczyk, K. Łoziński, A. Kropiwnicki: „Republika szalików”, „Wprost”, Nr 1063 (z dnia 13.04.2003 r.)

[14] P. Piotrowski: Szalikowcy. Toruń 2000, s. 34

[15] Ibidem, s. 35

[16] Ibidem, s. 182

[17] J. Dudała: Fani-chuligani..., dz. cyt., s. 22

[18] Ibidem, s. 82

Podziel się tym tekstem na:

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Komentarze   

 
+1 #2 ŚwietnyMilena JF 2013-04-06 16:24
Bardzo interesujący artykuł, coraz ciekawsze tematy, pozdrawiam
Cytować
 
 
+2 #1 SUPERJarek 2013-04-05 13:33
Świetny artykuł oby takich więcej na portalu!!!
Cytować
 

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

Biuletyn Portalu

Patronujemy

ATIPWN2 

Blog

baner na OIM2

Jesteśmy na Facebooku